suncokret

Voćarstvo

PODIZANJE ZASADA (3)

Prof. dr Zoran Keserović,
Poljoprivredni fakultet Novi Sad

SADNI MATERIJAL

Jedan od osnovnih preduslova uspešnosti voćarske proizvodnje je upotreba kvalitetnog sadnog materijala. Kvalitet sadnice podrazumeva sortnu i zdravstvenu ispravnost i odgovarajuću vegetativnu i generativnu razvijenost sadnice.



Prof. dr
Zoran Keserović

U sistemu Integralne proizvodnje jabuke, prema uputstvima AGRIOS, obavezno je podizati nove zasade sa sertifikovanim sadnim materijalom. U slučaju da sertifikovani materijal nije dostupan, pravilnik AGRIOS dopušta upotrebu standardnog sadnog materijala (AGRIOS, 2013). Na ovaj način se osigurava upotreba kvalitetnog, sortno i zdravstveno ispravnog, sadnog materijala.

Kada je u pitanju vegetativni i generativni kvalitet sadnice, prilikom podizanja intenzivnih zasada jabuke neophodno je koristiti visoko kalemljene sadnice sa dobro razvijenim korenovim sistemom i nadzemnim delom sa određenim brojem prevremenih grančica. Kod jabuke na prevremenim grančicama moguće je formiranje rodnih pupoljaka tokom vegetacije što omogućava plodonošenje već u prvoj godini (Sadowski et al, 2007). Osim toga, postojanje prevremenih grančica, odgovarajuće jačine i položaja na vodilici, predstavljaju osnovu za formiranje vretenastih uzgojnih formi, koje su standard u savremenim zasadima. U rasadničkoj proizvodnji u Srbiji najzastupljenije su jednogodišnje sadnice bez prevremenih grančica. Ovakve sadnice nisu pogode za gustu sadnju jer odlažu stupanje na rod i zahtevaju više rada oko formiranja uzgojnog oblika. Takve sadnice, nakon sadnje, zahtevaju prekraćivanje vodilice na određenoj visini, radi formiranja vretenastih uzgojnih oblika. Nakon prekraćivanja sadnice, iz zimskih pupoljaka dolazi do razvijanja grana koje rastu pod oštrim uglom i neophodno ih je razvoditi. Osim toga što ovakve sadnice zahtevaju dosta rada oko razvođenja grana, i stupanje u rod je kasnije u odnosu na sadnice sa prevremenim grančicama. U periodu kada je vodeći uzgojni oblik bio palmeta sa kosim granama, na ceni su bile sadnice bez prevremenih grana dobro obrasle vegetativnim pupoljcima. Međutim, prelaskom na uzgojni oblik vitko vreteno i njegove modifikacije javila se potreba za sadnicama sa prevremenim grančicama.

Visokokalemljene sadnice - standardna mera
Jedna od mera koja je postala standardna u zemljama visoke tehnologije gajenja jabuke jeste korišćenje sadnica koje su visokokalemljene, tj. gde je spojno mesto na 15 do 20 cm visine od zemlje. Visokokalemljene sadnice sade se tako da spojno mesto bude od 10 do 20 cm iznad zemlje (slika 16).

Jedna od mera koja je postala standardna u zemljama visoke tehnologije gajenja jabuke jeste korišćenje sadnica koje su visokokalemljene, tj. gde je spojno mesto na 15 do 20 cm visine od zemlje. Visokokalemljene sadnice sade se tako da spojno mesto bude od 10 do 20 cm iznad zemlje (slika 16). Utvrđeno je da su voćke za 30% slabije bujnosti, ako se kaleme i sade na ovakav način. Kod niskokalemljenih stabala, često se dešava da spojno mesto bude zatrpano zemljom ili u neposrednom kontaktu sa zemljom, što kasnije može da dovededo pojačane bujnosti. Većina rasadnika u Srbiji proizvodi jednogodišnje sadnice jabuke prema uobičajenoj tehnologiji. Standardna tehnologija podrazumeva sadnju određene podloge početkom proleća (mart), kalemljenje sorte krajem leta (avgust-septembar) i negovanje sadnice naredne godine. Ukoliko se i primenjuje, navodnjavanje se najčešće vrši samo kada je krajnje neophodno. Kao rezultat takve proizvodnje krajem druge godine od početka proizvodnje dobijaju se sadnice bez ili sa vrlo malo prevremenih grančica.


Slika 16. Pravilno posađene „knip“ sadnice jabuke

Kod jednogodišnjih sadnica jabuke, pri standardnoj tehnologiji gajenja, tokom rasta mladara obično ne dolazi do kretanja letnjih pupoljaka ili krene mali broj pupoljaka ove kategorije (Volz et al., 1994; Hrotko et al., 2000; Elfving and Visser, 2006; Sazo and Robinson, 2011). Međutim, ukoliko se pravilno primene biljni regulatori rasta za razgranavanje i ukoliko su obezbeđene dovoljne količine vode i hranljivih elemenata, dolazi do kretanja letnjih pupoljaka i formiranja prevremenih grančica. Među mnogim biljnim regulatorima rasta, namenjenim za izazivanje grananja, koji su testirani više od 50 godina unazad, najefikasniji u proizvodnji sadnica sa prevremenim grančicama pokazali su se preparati na bazi BA sa ili bez GA (Elfivng, 2010). Vrsta i način primene ovih biljnih regulatora značajno utiču na kvalitet sadnice (tabela 5 i 6). Za razliku od jednogodišnjih sadnica jabuke, kod dvogodišnjih ,,knip“ sadnica, zbog snažnog porasta osnovnog mladara, mnogo lakše dolazi do kretanja prevremenih grančica čak i bez upotrebe biljnih regulatora rasta. Međutim, radi pravilnog rasporeda i odgovarajućeg broja kvalitetnih prevremenih grančica i kod ,,knip“ sadnica neophodna je upotreba biljnih regulatora rasta na bazi BA ili BA+GA. ,,Knip“ sadnica je dvogodišnja sadnica sa krunom starom jednu godinu (slika 17). Proizvodni proces može da traje 2 ili 3 godine. Ukoliko se ,,knip“ sadnica proizvodi u ciklusu od 2 godine, kalemljenje se vrši početkom godine sobnim kalemljenjem iz ruke engleskim spajanjem. Sadnja se vrši u martu mesecu. Kalemovi se sade tako da je rastojanje između sadnica u redu 30-35 cm a između redova 100-120 cm.

Tabela 5. Uticaj primene BA i BA+GA4+7 na kvalitet jednogodišnjih sadnica jabuke sorte ajdared (Kanjiža, 2011. god.)

Tretman Ukupan broj prevremenih grančica Broj prevremenih grančica dužine do 10 cm Broj prevremenih grančica dužine od 10 do 30 cm Broj prevremenih grančica dužine preko 30 cm
BA+GA4+74501 13,8 de2 5,7 b 6,8 e 1,3 cd
BA+GA4+7400 13,7 de 5,1 bc 8,0 cde 0,6 de
BA+GA4+7 350 15,0 c 4,0 cd 10,2 a 0,8 cde
BA+GA4+7 300 16,1 ab 3,9 cd 9,4 abc 2,8 ab
BA+GA4+7 250 16,2 a 4,0 cd 9,7 ab 2,5 ab
BA+GA4+7 200 13,3 e 3,7 d 9,2 abcd 0,4 de
BA450 10,7 f 2,9 d 5,0 f 2,8 ab
BA400 14,3 cde 3,3 d 8,4 bcd 2,6 ab
BA 350 14,8 c 3,6 d 9,4 abc 1,8 bc
BA 300 15,1 c 4,2 cd 7,8 de 3,1 a
BA 250 15,2 bc 4,0 cd 8,0 cde 3,2 a
BA 200 14,5 cd 4,1 cd 9,1 abcd 1,3 cd
Kontrola 13,7 de 10,1 a 3,4 g 0,2 e
Tretman Ukupna dužina prevremenih grančica (cm) Prosečna dužina prevremenih grančica (cm) Ugao grananja (°) Visina sadnice(cm)
BA+GA4+7450 213,9 e 15,8 d 58,5 bc 163,4 a
BA+GA4+7400 220,9 e 16,1 d 56,3 cd 161,8 a
BA+GA4+7 350 261,3 cd 17,5 cd 54,7 d 160,5 ab
BA+GA4+7 300 317,5 a 19,7 abc 56,3 cd 161,6 a
BA+GA4+7 250 305,4 ab 18,9 abc 57,5 c 161,6 a
BA+GA4+7 200 232,1 de 17,5 cd ’ 51,9 e 162,1 a
BA450 218,7 e 20,6 ab 62,1 a 153,9 c
BA 400 280,6 bc 19,7 abc 57,9 c 156,2 bc
BA 350 284,1 bc 19,2 abc 60,8 ab 158,8 ab
BA 300 319,7 a 21,3 a 58,7 bc 162,5 a
BA 250 323,2 a 21,4 a 58,7 bc 161,4 a
BA 200 263,8 cd 18,2 bcd 61,5 a 160,8 ab
Kontrola 134,9 f 9,9 e 61,3 a 163,9 a

1Broj označava koncentraciju aktivne materije BA µl/1
2Srednje vrednosti označene različitim slovima se razlikuju značajno prema Dankanovom višestrukom testu intervala (P<0.05)

Tabela 6. Uticaj primene BA i BA+GA4+7 na kvalitet dvogodišnjih ,,knip“ sadnica jabukesorte zlatni delišes i jonagold (Rimski Šančevi, 2012. god.)

Tretman Ukupan broj prevremenih grančica Ukupna dužina prevremenih grančica (cm) Prosečna dužina prevremenih grančica (cm) Ugao grananja (°) Visina sadnice(cm)
Zlatni delišes
BA+GA4+72x1 ll,8ab2 368,7a 31,2a 64,3b 179,9b
BA+GA4+71x 9,4c 273,5ab 29,3ab 63,7b 171,9c
BA 4x ll,5ab 271,8ab 23,7c 66,0b 175,9bc
BA 3x 12,6a 310,2b 24,6bc 66,4b 173,9c
BA 2x 9,6c 253,8b 25.1bc 63,7b 175, lbc
Kontrola 11,0b 276,Oab 1 25,lbc 72,2a 187,4a
Jonagold
BA+GA4+72x 12,5ab 407,8a 33,1a 63,6a 176,9a
BA+GA4+71x 10,0c 302,5c 30,5ab 61,6ab 176,6a
BA 4x 12,7ab 359,5ab 28,6ab 60,9ab 165,2b
BA3x 13,7a 381,Oab 27,8b 59,6b 167,8b
BA 2x 12,7ab 332,Obc 25,8b 62,6ab 169,1b
Kontrola 11,4b 328,5bc 29,3ab 62,8ab 169,7b

1Broj označava broj prskanja tokom vegetacije
2Srednje vrednosti označene različitim slovima se razlikuju značajno prema Dankanovom višestrukom testu intervala (P<0.05)


Slika 17. Dvogodišnje ,,knip“ sadnice jabuke


Slika 18. Prva godina proizvodnje ,,knip“ sadnica

Tokom prve godine se neguje jedan mladar. U proseku, do kraja prve godine mladar postigne porast 100-150 cm visine u zavisnosti od sorte i uslova gajenja (slika 18). U drugoj godini, pre kretanja vegetacije, sadnice se skraćuju na 60-80 cm visine od zemlje. Tokom druge vegetacije ostavlja se samo vršni mladar, a svi ostali ispod se izbacuju. Taj mladar ima snažan porast i dobar potencijal za formiranje prevremenih grančica. Radi pravilnog kretanja letnjih pupoljaka, kada mladar dostigne dužinu od 15-25 cm, vrši se zakidanje vršnih listova i tretiranje biljnim regulatorima rasta za razgranavanje. Taj postupak se tokom vegetacije može ponoviti još 2 do 6 puta u razmaku od 5 do 15 dana, u zavisnosti od sorte i načina gajenja. Ove mere, zakidanje lišća i primena biljnih regulatora rasta, direktno utiču na sintezu i tok biljnog hormona auksina koji je odgovoran za dominaciju vrha (Miiller and Layser, 2011; Sazo and Robinson, 2011). Smanjenjem sinteze i toka auksina dolazi do kretanja bočnih pupoljaka i do razvoja prevremenih grančica (slika 19).

Uspostaviti ravnotežu bujnosti i rodnosti sadnice
Ne sme se u prvoj godini poremetiti ravnoteža između bujnosti i rodnosti sadnice jer će se to kasnije, narednih godina proizvodnje, odraziti na slabiji prinos

Pored jednogodišnjih i dvogodišnjih ,,knip“ sadnica jabuke, na tržitu postoje još i tzv. devetomesečne sadnice sa prevremenim grančicama i „fruitfull tree“ sadnice. Devetomesečne sadnice se proizvode tokom jedne vegetacije. Kalemljenje se obavlja iz ruke engleskim spajanjem. Sadnja se obavlja u martu mesecu. Tokom vegetacije se neguje sorta. Na kraju vegetacije se dobija sadnica koja je po kvalitetu, tj. razvijenosti korena i nadzemnog dela, slabija u odnosu na jednogodišnju i dvogodišnju ,,knip“ sadnicu. Prilikom podizanja intenzivnih zasada treba se opredeliti za ovaj tip sadnica samo ukoliko se na brzinu želi ispitati nova sorta ili klon.

Tehnologija proizvodnje sadnice „fruitfull tree“ je novijeg datuma. U prvoj godini ovakva sadnica se proizvodi slično kao i dvogodišnja ,,knip“ sadnica jabuke. U drugoj godini proizvodnje vrši se prekraćivanje sadnice više nego što je to slučaj kod ,,knip“ sadnica. U cilju kretanja grana vrši se prekraćivanje letorasta koji su se formirali u prvoj vegetaciji i zasecanje vodilice uz primenu biljnih regulatora rasta za razgranavanje.


Slika 19. Razvoj prevremenih grančica u drugoj godini proizvodnje

Formiranje prevremenih grančica na mladaru vrši se takođe uz pomoć biljnih regulatora rasta. Prema istraživanju Atay and Koyuncu (2013) ovakve sadnice formiraju veći broj prevremenih grančica sa otvorenijim uglom grananja u odnosu na ostale tipove sadnica. Ova istraživanja su pokazala da se sa načinom proizvodnje „Fruitfull tree“ dobijaju sadnice većeg prečnika i veće konačne visine. Naravno, proizvodnja ovakvih sadnica zahteva dodatna znanja u rasadničkoj proizvodnji. Takođe, za ovakav tip sadnice potrebna je i posebna potpora u rasadniku jer ove sadnice dostižu visinu preko 230 cm.

Nema nikakve sumnje da su velike prednosti korišćenja ,,knip“ sadnica u odnosu na devetomesečne sadnice ili korišćenja jednogodišnjih sadnica bez prevremenih grančica. Bez obzira na odabir tipa sadnice, neophodno je pravilno rukovođenje i pravilna upotreba svih dostupnih agrotehničkih mera da bi u prvoj godini sadnica ostvarila svoj vegetativni i generativni potencijal. Ne sme se u prvoj godini poremetiti ravnoteža između bujnosti i rodnosti sadnice jer će se to kasnije, narednih godina proizvodnje, odraziti na slabiji prinos.


Preuzeto iz udžbenika: "Integralna proizvodnja jabuke"

:: Voćarstvo :: PODIZANJE ZASADA (3) ::
Copyright © EUROMEDIA PLAN - Sremska Mitrovica 2017. - Sva prava zadržana